DANİŞMENDLİLER hakkında bilgi, ansiklopedik kaynak. Nedir, kimdir, nerededir, nasıl çalışır, nedenler, ne zaman sorularına cevap arayanlara, danişmendliler hakkında bilgi.
1071-1178 yılları arasında Sivas, Malatya, Kayseri,Tokat,Amasya ve civarında hüküm süren bir Türkmen hanedanı. Danişmendliler beyliğinin kurucusu Gümüştekin Danişmend Ahmed Gazi, alim ve faziletli bir zattı. Bir rivayete göre Kutalmışoğlu Süleyman Şahın dayısıydı. 1063 yılından itibaren Sultan Alparslan’ın hizmetine giren Danişmend; ilmi, cesareti ve yiğitliğiyle onun dikkatini çekmiş ve en güvenilir emirleri arasında yer almıştır.Malazgirt Savaşına da katılan Danişmend Ahmed Gazi, zaferin kazanılmasında önemli rol oynadı. Sultan Alparslan savaşa katılan emirlerinden Anadolu’da fetihlerde bulunmalarını istemiş ve fethedecekleri yerlerin kendilerine ıkta edileceğini bildirmişti. Zaferi müteakip fetihlere girişen beyler, Anadolu’nun muhtelif şehirlerini zaptederek buralarda kendi adlarıyla anılan beylikler kurmuşlardı. Danişmend Ahmed Gazi de zaferden sonra Bizanslılardan Sivas’ı aldı ve Danişmendli Hanedanını kurdu (1071). Sivas’ı bir üs olarak kullanan Danişmend Gazi; Çavuldur, Tursan, Kara Doğan,Osmancık, İltekin ve Karatekin adlı emirleriyle Amasya, Tokat, Niksar, Kayseri, Zamantı, Develi ve Çorum’u fethederek beyliğine kattı. Danişmend Ahmed Gazi daha çok Haçlılar ve Rumlara karşı yaptığı cihad hareketleriyle meşhur oldu. 1097 yılında İznik’i kuşatan ve zapteden Haçlılara karşı Sultan Birinci Kılıçarslanla birlikte Eskişehir’de büyük bir meydan muharebesine girdi. Binlerce Haçlı askerinin ölümüyle neticelenen savaşta Kılıçarslan ve Danişmend Gazi düşman kuvvetlerinin çokluğunu düşünerek geri çekildiler. Bundan sonra vur-kaç taktiğini kullanan Türkler, Haçlıların Antalya’ya ulaşıncaya kadar büyük bölümünü yok ettiler. Danişmend Ahmed Gazi, 1098 senesinde büyük bir orduyla Sivas’tan Malatya üzerine yürüdü ve şehri kuşattı. Üç yıl devam eden kuşatma sonunda Danişmend Gazi’ye mukavemet edemeyeceğini anlayan Gabriel, Antakya Prensi Bohemond’dan yardım istedi. Karşılığında da, Malatya’yı ve güzelliğiyle meşhur kızı Morfia’yı vermeyi teklif etti. Bunu fırsat bilen Bohemond, pekçok Haçlı reislerini ve bir kısım Ermeni prenslerini toplayıp, Malatya’ya hareket etti.Haçlıların topraklarına gelişlerini önce memnuniyetle karşılayan Ermeniler, zulümlerini görünce endişeye düştüler ve durumu DanişmendAhmed Gazi’ye haber verdiler. Bohemond kuvvetleri Malatya’yı Aksu Vadisinden ayıran dağlık bölgeye girdiğinde pusuda beklemekte olan Danişmend Gazi’nin askerlerince kuşatıldı, çok kısa süren çetin bir savaştan sonra, Haçlı ordusu imha edilirken Müslümanlara zulümleriyle meşhur olan Bohemond ve ileri gelen adamları esir alındı. Danişmendlilerin Haçlılara karşı kazandıkları bu muhteşem zafer, bütün Müslümanları çok sevindirdi. Bohemond gibi bir kontun Müslüman Türkler tarafından esir edilmesi ise Haçlıları derin bir üzüntüye soktu. Ayrıca Danişmendlilerin şöhretini arttırdı. Gümüştekin Danişmend, 1100 (H.494) senesinde kazandığı bu zaferden sonra, Sivas’a döndü. Gümüştekin Ahmed Gazi bundan sonra Rumlar elinde bulunan Malatya üzerine yürüdü ve kısa bir süre içerisinde şehri fethetti (1101). Ahmed Gazi, sıkıntı içindeki Malatya halkına kendi ülkesinden buğday ile ziraat için, öküz ve diğer ihtiyaçları getirterek halka dağıttı. Önceleri zulüm altında inleyen Malatya halkı, bu davranışa memnun ve hayran kaldılar. Pekçoğu İslamiyeti kabul etti. Danişmend Gazi elinde esir bulunan Bohemond’u iki yüz altmış bin dinar karşılığı serbest bıraktı. Ancak bu hareketi Kılıçarslan’la arasını açtı. Maraş civarında yapılan savaşta mağlub olan Danişmend Ahmed Gazi, 1105 yılında vefat etti. Beyliğin başına, 1105’ten 1134 senesine kadar hüküm süren oğlu Emir Gazi geçti. Danişmend Gazi’nin vefatından istifade eden Birinci Kılıçarslan, Malatya’yı ele geçirdi. Emir Gazi Rükneddin Mes’ud’un kızıyla evlenip damadı oldu. (Bir rivayette ise kayınpederi oldu.) Emir Gazi zamanında Danişmend ülkesi Fırat ve Sakarya’ya kadar uzandı. Kısa zamanda Kastamonu’yu alıp, Bizans’ın eline geçen topraklarını kurtardı. Başarılarından dolayı Büyük Selçuklu Devleti sultanı, Sultan Sencer’in ve Abbasi Halifesinin takdirlerini kazandı. Abbasi halifesi onun melikliğini bir fermanla tasdik edip, ayrıca dört siyah sancak, bir kös ve çeşitli hediyeler gönderdi. Bunları getiren elçiler yanına ulaştıkları sırada, Emir Gazi ağır hastaydı. 97 Emir Gazinin vefatından sonra 1134 yılında yerine oğlu Mehmed, emir oldu ve 1146 senesine kadar saltanat sürdü. Melik Mehmed, fetih hareketlerinden geri kalmadı ve Finike’ye kadar uzandı. Bizanslıları yendi, Sivas’ı başşehir yaptı. Vefat edince Kayseri’de bir medreseye defnedildi ve yerine büyük oğlu Zünnun geçti. Ancak kardeşi Sivas Emiri Yağıbasan, emirliğini tanımadı ve kendi melikliğini ilan etti. Duruma hakim olan Yağıbasan, 1146’dan 1164 senesine kadar hüküm sürdü. İstanbul’a sefere çıktı, fakat başarılı olamadı.Yağıbasan zamanı, beyliğin Selçuklularla münasebetlerinin en bozuk olduğu bir dönemdir.Yağıbasan, dışta Selçuklularla, içte de kardeşleriyle çarpıştı. Ağabeyi Zünnun Kayseri’yi,Yağıbasan da Malatya’yı ele geçirmişti. Selçuklularla münasebetlerini bozan ve Saltuklularla da iyi geçinemeyen Yağıbasan, 1164 senesinde Kayseri’de vefat etti. Oldukça karışık bir dönem yaşayan Danişmendliler, yine de kültür faaliyetini devam ettirdiler. Sivas ve Niksar’da medreseler kurdular. Yaptıkları medreseler, tarihe ilk kubbeli medreseler olarak geçti. Danişmendli Hükümdarı Yağıbasan’dan sonra bunun kardeşi İsmail, gençliğinin ilk yıllarında bir müddet emirlik yaptı. Bundan sonra Zünnun tekrar melik oldu. 1175 senesinde Danişmendliler beyliği sona erdi. Toprakları İkinci Kılıçarslan tarafından Selçuklu topraklarına katıldı. Danişmendlilerden bir kol, Malatya’da bir müddet daha hüküm sürdü. Fakat bunlar da, 1178 senesinde Selçuklu Sultanı İkinci Kılıçarslan tarafından Selçuklu ülkesine katıldı. Böylece Danişmendli Beyliği tarihe karışmış oldu. Ancak bu beylikten pekçok emir Anadolu Selçuklularına itaat edip, onlar safında hizmete devam ettiler.Anadolu’da bir asra yakın hüküm süren Danişmendliler, büyük şehirlerde camiler, medreseler ve pekçok hayır eserleri yaptırmışlardır. Bu eserlerin zamanla tamirler sebebiyle hususiyeti değişmiştir.Yaptıkları eserler, plan itibariyle 13. yüzyıl Anadolu mimarisi için dikkat çekicidir. DANİŞMENDLİLER Sivas Şubesi Melik Danişmend Gazi 1071 Emir Gazi Gümüştekin 1084 Melik Muhammed 1134 Melik İmadeddin Zünnun(İlk hük.) 1142 Melik Nizameddin Yağıbasan 1143 Melik Mücahid Cemaleddin Gazi 1164 Melik Şemseddin İbrahim 1166 Melik Şemseddin İsmail 1166 Melik Zünnun(İkinci hük.) 1168-1174 Malatya Şubesi Ayneddin bin Gümüştekin 1142 Zülkarneyn 1152 Nasıreddin Muhammed (İlk hük.) 1162 Fahreddin Kasım 1170 Efridun 1172 Nasıreddin Muhammed (İkinci hük.) ..1175-78