GAZ MASKELERİ hakkında bilgi, ansiklopedik kaynak. Nedir, kimdir, nerededir, nasıl çalışır, nedenler, ne zaman sorularına cevap arayanlara, gaz maskeleri hakkında bilgi.
Alm. Gasmasken pl, Fr. Masques pl. a gaz, İng. Gas masks. Zehirli gazlar ile havadaki bazı maddelerin solunum organları ile gözlere zararlı tesirlerini önlemek için kullanılan, nefes alınan bölümü filtreyle donatılmış, ayrıca bir nefes verme borusu ile gözlük bölümü bulunan ve yüze başın arkasından dolanan bantlarla takılan bir alet. İlk gaz maskeleri, Birinci Dünya Savaşında Almanların kimyevi gaz silahları kullanmaları üzerine Amerika ve İngiltere tarafından imal edilip, kullanıldı. Bu ilk maskelerde hava, giriş yerinde bulunan odun kömüründen geçerken, içindeki zehirli gazları tutulmaktaydı. İlk yapılan bu maskeler ağır olup ve sadece ağızdan teneffüse müsait bir yapıda idiler. Bu yüzden askerlerin hareket kabiliyetini azaltıyordu. İkinci Dünya Savaşında ise daha hafif ve daha iyi uyum sağlayan, net görüş imkanı veren ve ağız ile burundan beraberce teneffüs yapılabilen bir maske geliştirildi. Bu maskede, kömürün bulunduğu kap omuza asıldığından, askere daha iyi hareket kabiliyeti sağlanmaktaydı. Daha sonra geliştirilen gaz maskelerinde temel prensipler aynı kalmakta ve hava, içinde odun kömürü ile soda-kireç bulunan ve gazları absorbe edip, nötürleştiren bir kaptan geçmekteydi. Havada bulunan küçük tanecikler halindeki bazı kimyasal maddeler ise maskenin hava giriş yerinde bulunan keçe filitre tarafından tutulmaktaydı. 1960 yıllarında Amerika’da geliştirilen M-17 gaz maskesi, dış bir kap veya hortum ihtiva etmemekteydi. Maskenin yüze geçen kısmına yerleştirilen absorbsiyon sağlayan ve esnek olan malzeme, bakteriyolojik ve radyolojik maddelere karşı da korunma sağlıyordu. Son yıllarda daha kullanılışlı çeşitli tiplerde gaz maskeleri yapıldı. Körfez Savaşında kimyasal gazların her an kullanılma durumu ortaya çıkınca, ehemmiyeti daha iyi anlaşıldı. Asker ve sivil halk tarafından kullanıldı. Bir gaz maskesi genel olarak iki ana kısımdan meydana gelir: Maske başlığı: İstenmeyen havanın girmesini önleyecek şekilde yüze tam oturan, aynı zamanda takanın görüşüne mani olmayacak biçimde olan kısımdır. Kış mevsiminde göz camının buğulanmasını önleyici bir madde cama sürülerek maske kullanılır. Süzgeç: Maskeyi takan kimsenin temizlenmiş havayı teneffüs etmesini sağlayan kısım. Süzgeçler yukarda anlatıldığı gibi, başlığa doğrudan bağlananlar olduğu gibi, uzun bir hortumla bağlanan tipleri de olabilir. İkinci durumda süzgeç bir çanta içinde taşınır. Genel olarak süzgeç üç kısımdan meydana gelir: Selüloz esasına göre hazırlanan havadaki serbest tanecikleri tutmaya yarayan kısım, Zehirli ve aktif maddeleri emen kömürlü (odun kömürü) kısım, Asitli bileşikler ve fosgeni emen hekza metilen tetramin filtresi. Gaz maskeleri, endüstride, madencilikte, itfaiye, emniyet ve kurtarma işlerinde de kullanılmaktadır. GAZ SAYACI; Alm. Gasuhr (f) (m), Fr. Comteur (m) a gaz, İng. Gas meter. Gazın hacim olarak akma miktarını ölçen araç. Kullanma maksadına göre çeşitli tipte imal edilirler. Evlerde küçük tipte, pozitif yer değiştirmeli sayaçların kullanılmasına karşılık, büyük tüketim merkezlerinde, gazın meydana getirmiş olduğu basınçtan istifade edilerek dönen, orifizli (delikli) ve ısı kapasiteli sayaçlar kullanılır. Bunların yanında parayla çalışan tipler de yapılmıştır. Teknikte ilk gaz sayacının kullanılması, 1815 yılından sonra olmuş ve sulu olarak adlandırılan gaz sayacı kullanılmıştır. Bunların yapılış esası, ölçme tamburu, gövde ve sayaç mekanizmasından meydana gelmektedir. Ölçme tamburu üç veya dört radyal bölmeden yapılmış olup, aynı zamanda bir eksen etrafında dönebilecek şekilde gövdeye yataklanmıştır. Tambur yarıya kadar su veya sıvı ile dolu, bir kap içine yerleştirilmiştir. Havagazı, sayacın küçük bölmeleri içindedir. Gaz sarfiyatı başladığı zaman, bu küçük bölmeler, gazın akışının etkisiyle, eksenin çevresinde ve bir bütün halinde dönerler. Bu dönüşle birlikte, metreküp bölüntülü sarfiyat göstergesi de çalışmaya başlar. Gaz bölmeleri, sayacın giriş ve çıkış ağızlarıyla nöbetleşe olarak bağlantılıdır. Ağızların açılıp, kapanması hidrolik bir sistem vasıtasıyla olmaktadır. Sulu sayaçlar basit yapılı olmasına karşılık, doğru olarak çalışması, içindeki suyun seviyesinin sürekli olarak aynı kalmasına bağlıdır. Suyun buharlaşması çeşitli arzu edilmeyen meseleler ortaya çıkarır. Ayrıca, buharlaşan su, gaz boruları içinde gazın cep yapmasına sebebiyet verir. Bu durum yanma esnasında ’titrek alev’e yol açar. Kışın ise, donma hadisesi olur. Bütün bu sebeplerden dolayı sulu gaz sayaçlarının yerine uzun yıllar hassasiyeti bozulmayan yalın ıslak sayaçlar yapılmıştır. Bu sayaçlar aynı zamanda diğer sayaçların ayarlarının yapılmasında kullanılır. Kuru sayaçlarda, ıslak sayaçlarda bulunan mahzurlar olmaz. Bunlarda sayaç bölmesi, gaz geçirmez hareketli körükle ikiye ayrılmış bir kasadır. Bir dağıtım çekmecesi vasıtasıyla bu bölmelerden, bir tanesi sayaca giren gazla, diğeri ise sayacın çıkış ağzıyla bağlantılıdır. Gazın basıncının etkisiyle körük açılır. Bölmelerden biri boşalırken, diğeri gazla dolar. Boşalma sona erince, aynı işlem bu defa tersine olarak tekrarlanır. Bu işlem periyodik olarak devam eder.