KAKADU (Kakatoe) hakkında bilgi, ansiklopedik kaynak. Nedir, kimdir, nerededir, nasıl çalışır, nedenler, ne zaman sorularına cevap arayanlara, kakadu (kakatoe) hakkında bilgi.
Alm. Kakadu, Fr. Cacatoées, cacatios, İng. Cockatoo, cacatua. Familyası: Papağangiller (Psittacidae). Yaşadığı yerler: Filipinlerden Avustralya’ya kadar olan bölgelerin balta girmemiş ormanlarında yaşar. Özellikleri: Başlarında yukarıya kalkık tüylerden bir taç vardır. Gagaları kuvvetlidir. Çeşitleri: On yedi türü bilinmektedir. En tanınmış türü arara kakadusudur. Papağangiller familyasının büyük boyda çeşitli türlerine verilen genel ad. Kakaduların umumiyetle tüyleri beyaz, gri veya siyahtır. Filipinlerden Avustralya’ya kadar olan bölge ormanlarında, bazı cinsleri kafes ve hayvanat bahçelerinde yaşarlar. Anatomik yapısı bakımından papağandan bir farkı yoktur. Fakat bütün kakaduların başlarında yukarı kalkık tüylerden bir taç bulunur. Kakaduların beş cinsi ve on yedi türü bilinmektedir. Önemli türlerden olan arara kakadu (Probosciger aterrimus) siyah tüylü, uzun yelpaze taçlı, kırmızı ve çıplak yüzlü, uzun kuyrukludur. Avustralya’nın balta girmemiş ve sık ormanlarında yaşarlar. Gagası kuvvetli olan kuşlardan biridir. Kakaduların on türü, Tasmanya Adalarından Filipinlere kadar olan bölgede yaşar. Bunların çoğu genellikle beyaz tüylüdür ve beyaz, sarı, kavuniçi, kırmızı tüylü taçları vardır. Bazılarının açık sarı, benekli kanatları bulunur. Bunlar genelde gruplar halinde sık olmayan ormanlarda yaşarlar. Kakadular çoğunlukla ceviz, meyve, tohum ve bitki kökleri yerler. KAKAO (Theobroma cacao); Alm. Kakaobaum (m), Fr. Cacaoyer (m), İng. Cacao tree. Familyası: Kolağacıgiller (Streculiaceae). Türkiye’de yetiştiği yerler: Yetişmez. Vatanı tropik Amerika ve Batı Afrika olan, kavliflor bir bitki. (Çiçeklerin yaşlı dal ve gövdelerden çıkması olayına kavliflor denir.) Kakao, theobroma denilen bir bitki türünün kurutulmuş tohumlarıdır. Kahve gibi içilmede kullanılır. 10-15 m boyunda bir ağaçtır. Çiçek ve meyveler ana gövde üzerinde bulunur. Bitkinin ancak 5-6 yaşından sonra meyvelerinden istifade edilir. Meyveler kavun şeklinde, küçük bir hıyar büyüklüğünde ucu sivri, tazeyken limon sarısı-kırmızı renkte, kuruduktan sonra daha koyu olan ve açılmayan bir kapsüldür. Meyveleri çok tohumludur. Beyaz veya açık mor renkteki ve badem şeklindeki tohumları kakao tanelerini teşkil eder. Meyveler içerisinden çıkarılan kakao tohumları ya hemen veya bir süre fermantasyona terk edildikten sonra kurutulur. Fermantasyon sonucu acı lezzet kaybolur ve aromatik bir koku meydana gelir. 50 meyveden takriben bir kg, tohum elde edilir. Taneler kavrulur, kızılımsı kahverengi un haline getirilir ve yağı çıkarılır. Yağ çıktıktan sonra katılaşan kakao, yeniden öğütülerek çok ince toz haline getirilir ki, bu toz, kakao tozunu teşkil eder. Kullanıldığı yerler: Kakaonun bileşiminde teobromin, kafein, kakao sabit yağı vardır. Bol kalorili bir besindir. Ayrıca % 40 karbonhidrat, % 18 protein vardır. Kafeinden dolayı kahvede olduğu gibi yatıştırıcı ve uyarıcı etkisi vardır. Az miktarı kalbi kuvvetlendirir, sindirimi kolaylaştırır, idrar söktürür. Fazla miktarı zararlıdır. Sanayide teobromin, kakao tohum kabuğundan elde edilir. Kakao kahve gibi ayrıca süt ilavesi ile de içilebilir. Kakao yağı çıkarılmadan, çikolata imalinde kullanılır. Kakao yağı şeker yapımında olduğu gibi, pomatlarda da kullanılır. Yetiştirilmesi: Kakao ağacı tropikal bölgelerde, önce fidanlıklarda yetiştirilir. Beş yıllık olunca meyve vermeye başlar. Eskiden Orta Amerika’da, kakao ağacı tohumları para yerine kullanılırdı. Kakao ağacı yetiştirmek hem çok masraflı, hem de çok büyük gelir getiren bir iştir. Tropikal ülkelerin başlıca gelir kaynaklarındandır. Son yapılan araştırmalara göre dünyada 4 milyon tondan fazla kakao üretildiği istatistiklerden anlaşılmaktadır. Ülkelerin ürettikleri kakao miktarları şöylerdir: Dünya Kakao Üretimi (.000 Ton) Bölge ve Ülke 1990 1991 1992 Kuzey ve Orta Amerika 102 107 107 Güney Amerika 568 469 466 Brezilya 375 295 290 Ekvador 104 83 85 Afrika 1.396 1.236 1.319 Fildişi Kıyısı 804 750 780 Gana 293 242 270 Kamerun 100 95 95 Nijerya 160 110 135 Asya ve Okyanusya 458 448 459 Endonezya 165 180 200 Malezya 235 210 200 Toplam 4760 4225 4406 KAKMACILIK; Alm. Einlegearbeit, Puanzarbeit (f), Fr. Ornement (m) en relief, repoussage (m) incrustation, İng. Repoussage, ornamental inlaying or. Oyulabilecek nitelikteki herhangi bir malzeme üzerine, istenilen şekillerde oyarak açılan yuvalara, diğer bir maddeden oyulan şeklin aynısından kesilmiş parçaların kakarak yerleştirilmesi işi. Oyulabilecek nitelikte olan malzeme; taş, tahta, mermer ve işlenmeye müsait bazı madenlerdir. Taşın, tahtanın veya madenin bazı kısımlarını oyarak bu oyulan kısımlara daha kıymetli başka bir madenden veya maddeden oyulan şekle göre kesilmiş parçaların gömülmesi suretiyle kakma işi gerçekleştirilir. Bu işler tezyinat için yapılmaktadır.Mesela, adi bir taş oyulup mermer veya daha kıymetli bir madenden kesilmiş parçaları gömmek, abanoz üstüne sedef parçaları gömmek, ceviz tahtası üzerine fildişi veya kemik parçalarını desenli olarak keserek gömmek suretiyle yapılmış kakma işlerine pekçok yerde rastlanır. Üzerinde kakma olan eserler, vazifelerine göre mimari yapılarda yer alırlar. Bir camide kapı kanatları, pencere kanatları, minber, kürsü, rahle gibi ahşap kısımlarda tahta üzerine sedef, fildişi, bağa kakma olarak görüldüğü gibi; yine minber, mihrap, kürsü ve duvarlarda mermer veya taş üzerine aynı maddenin diğer renkleri veya başka maddeler kakılarak yapılmış işler de görmek mümkündür. Eskiden tabaka, çubuk, baston gibi bazı eşyalar hep kakma ile süslenirdi. Kakma çeşitlerine göre bunlara, altın, gümüş, sedef veya fildişi kakmalı denilirdi. Bıçak, kılıç, kama, kalkan ve tüfek gibi silahların da üzerine altın kakma ile süsler yapılırdı. Pirinç veya gümüş üstüne açılan yuvalara altın veya gümüş tel ve çubuklar kakarak gömme suretiyle yapılan süsleme işlerine, ’tel kakma’ veya ’Şam kakması’ denilirdi. Şam’da maden üzerine altın ve gümüş tel kakma olarak çok güzel işler yapıldığı için, Şam kakması adıyla anıldı. Bir madenin sathında açılan yuvalara eritilmiş bir madde dökülmek suretiyle yapılan kakmalar da vardır. Bu şekle ’savat’ denir. KAKULE (Eletteria cardamomum); Alm. Kardamom, Ingver, Fr. Cardamome, İng. Cardamom. Familyası: Zencefilgiller (Zingiberaceae), Türkiye’de yetiştiği yerler: Yetişmez. Batı ve Güney Hindistan, Güneydoğu Asya’nın sıcak bölgelerinde yetişir. 4-5 m boyunda, büyük yapraklı çok yıllık bir bitkidir. Özellikle Güney Hindistan’ın bataklık ormanlarında yabani olarak yetişir. Kakulenin meyveleri 1-2 cm uzunlukta, sarımsı yeşil ve kirli beyazımsı renktedir. Tohumları mercimek şeklinde ve büyüklüğünde, kırmızımsı esmer renkte olup, keskin kokuludur. Kakule yetiştiği yere göre isim alır. Seyhan kakulesi, Malabar kakulesi, Siyam kakulesi gibi Kullanıldığı yerler: Kakule tohumları rezin, nişasta ve uçucu yağlar taşır. Hoş lezzeti ve kokusundan dolayı baharat olarak kullanılır. Ayrıca iştah açıcı, midevi ve gaz söktürücü etkilere sahiptir.